تبلیغات متادون
ترجمه و تدوین
دكتر نازی اكبری عضو هیئت علمی كنگره 60
متادون چیست ؟
متادون اولینبار در زمان جنگ جهانی دوم در كشور آلمان ساخته
شد. زمانی كه عرضة تریاك در اروپا به دلیل آغاز جنگ جهانی
دوم متوقف شد مصرف كنندگان تریاك دراروپا و خصوصاً در
آلمان كه تعدادشان كم نبود با مشكل جدی مواجه شدند. در میان
مصرف كنندگان آلمانی ، مقامات عالیرتبه نظامی نیز از جمله
هرمانگورینگ (جانشین هیتلر) به چشم میخوردند. شیمی دانان و
شركتهای داروسازی آلمان به سفارش مسئولین كشور مادهمخدر
مصنوعی جدیدیی تولید كردندكه به خشخاش متكی نبود. شیمیدانان
موفق به تولید دارویی شدند كه نه تنها مؤثر بود بلكه ماندگاری آن
نیز در بدن بیشتر از سایر مواد مخدر بود.
مدت زمان تأثیر هروئین در بدن حدود 2 ساعت است در نتیجه
مصرف كنندگان نیاز دارند كه چندینبار در روز از این ماده
استفاده كنند درحالیكه این دارو میانگین بین 24 تا 74 ساعت ، با
درنظر گرفتن میزان مصرف و سوخت و ساز بدن افراد ، تداوم
دارد . نام این دارو یا ماده مخدر مصنوعی متادون بود. با گذشت
زمان متادون داروی منتخب پزشكانی شد كه سعی در درمان
بیماری اعتیاد و وابستگی به موادمخدر داشتند و دارند .
متادون به چه شكل استفاده میشود ؟
متادون مادهمخدر مصنوعی است كه به صورت قرص ، شربت و
آمپول مورد استفاده قرار میگیرد و نوع قرص و شربت آن با
دوزهای مشخص به طور خوراكی مصرف میشود. این ماده
میتواند معمولاً خماری و اشتیاق معتادان به هروئین را تا 24
ساعت كنترل كند. بیماران معمولاً از نظر فیزیكی به همان اندازه به
متادون وابسته هستند كه به هروئین و یا هر مادهمخدر دیگری
وابسته بودند .
معتادان پس از هر بار استفاده از هروئین و گذشت ساعات اوج
نشئگی ، مدت زمان كوتاهی حالات طبیعی داشته و پس از آن با
خماری روبرو میشوند . این خماری و حس نیاز میتواند
عوارضی شبیه به آنفلوآنزا با درد ، اضطراب و افسردگی..........
داشته باشد .
این دوره یا سیكل تكراری ، هر 4 تا 8 ساعت با استفاده از
هروئین تكرار میشود. برخی از متخصصین بر این باورند كه این
دوره یا سیكل با استفاده از متادون قابل كنترل است. از نظر علمی
احتمال چنین امری وجود دارد چرا كه متادون با سرعت كمتری به
سیستم بدن وارد و رها میشود و مدت طولانیتری از هروئین و یا
هر موادمخدر دیگری در بدن باقی میماند. موادمخدر با گیرایی
كوتاه مدت مانند هروئین و مرفین باعث ایجاد و تداوم نوعی فرایند
غیرطبیعی در مغز شده كه باعث اختلال در احساس سلامتی و
روند عملكرد طبیعی بدن میشوند .
استفاده از متادون در شرایط قطع مصرف مواد مخدر باعث قطع
بسیاری از این روندهای تخریبی شده و بسیاری از عملكردهای
بیولوژی سیستم عصبی را به حالت طبیعی در میآورد .
اما آنچه كه باید درنظر گرفته شود این است كه متادون به عنوان
جایگزینی برای دیگر موادمخدر استفاده شده و به خودی خود نوعی
اعتیاد است نه درمان !!
تأثیرات متادون
از معمولترین عوارض استفاده از متادون میتوان از خوابآلودگی
، منگی ، ضعف ، ناخوشی ، خشكی دهان ، اختلال دریچه
پروستات و تأخیر در روند ادرار طبیعی ، یبوست و یا نوسان
تنفسی نام برد .
حساسیت پوستی ، كهیر ، خارش ، سردرد ، سرگیجه ، فقدان
تمركز ، احساس مستی ، گیجی ، افسردگی ، ضعف بینایی ، رنگ
پریدگی ، عرق كردن ، طپش قلب ، حالت تهوع و استفراغ از
عوارض احتمالی استفاده از متادون میباشند.
از غیرمعمولترین عوارض استفاده از متادون میتوان از حساسیت
آنافیلاكسی (نوعی مسمومیت خونی) ، اُفت فشار خون كه باعث
ضعف و از حالرفتگی میشود ، سردرگمی ، توهم ، عدم تعادل در
راه رفتن ، رعشه ، پرش عضلات و ضعف عضلانی نام برد.
استفاده از متادون خطر انسداد و از كار افتادگی كلیهها را نیز
همراه دارد .
علائم استفاده مفرط (overdose) یا استفاده بیش از حد متادون
شامل موارد ذیل می باشد:
خوابآلودگی ، گیجی ، رعشه ، تشنج ، منگی كه منجر به كما
میشود ، سرمای بدن ، افت فشار خون و كندی نسبی ضربان قلب
میباشد .
سم زدایی با متادون چیست ؟
سمزدایی با متادون معمولاً تحت نظر متخصصین صورت میگیرد.
در طول این دوره درمان هر زمانی كه شخص معتاد علائم خماری
را تجربه كند به وی متادون داده میشود. این علائم عبارتند از
عطسه ، خمیازه ، آبریزش چشمها ، آبریزش بینی ، عرق شدید ،
تب ، گشادی مردمك چشمها ، دلپیچه ، حالت تهوع ، بدن درد ،
رعشه و تندخویی .
پس از چندین هفته تنظیم میزان و مقدار استفاده و با وضعیت ثابت
حال درمانجو، میزان متادون به تدریج كاهش مییابد. میزان كاهش
متادون بستگی مستقیم به عكسالعملهای جسمی شخص دارد. هدف
استفاده از متادون نگهداری عوارض خماری در حد قابل تحمل ،
برای درمانجوست .
آیا متادون اعتیادآور است ؟
پاسخ به این سؤال مثبت است. در طی تحقیقاتی كه در جهت كشف
میزان اعتیاد به متادون در كشور انگلستان انجام شد این موضوع به
اثبات رسید. به عنوان مثال در یكی از این آزمایشها به درمان
جویانی كه چشمانشان بسته بود متادون و هروئین داده شد. هیچیك
از آن ها قادر به تشخیص بین تأثیر این دو مادهمخدر نبودند. این
تحقیق نشان داد كه مشكل اضافی كه مصرفكنندگان متادون برای
رهایی از هروئین تجربه میكنند ترك خود متادون است ! ترك
اولیه هروئین شاید در مدت یك هفته تا 10 روز میسر باشد ولی
ترك متادون میتواند ماهها یا سالها طول بكشد .
عجیب آنكه متادون كه به عنوان مادهای برای ترك موادمخدر باید
استفاده شود مرتباً در بازار سیاه و به طور غیرقانونی خرید و
فروش شده و باعث ایجاد شمار گوناگونی از مرگ در اثراستفاده
بیش ار حد یا (overdose) شده است .
اعتیاد به متادون بسیار خطرناك بوده و ترك آن هم بسیار مشكل.
در تحقیقات NHSDA در آمریكا بسیاری از افراد رها شده از
مصرف هروئین معتقد بودند كه ”وحشت“ ترك هروئین به مراتب
كمتر از ”عذاب“ ترك متادون است .
بسیاری افراد از اعتیاد به هروئین به اعتیاد به متادون منتقل
میشوند و تنها وحشت عذاب ترك متادون باعث میشود كه طول
درمان سالها ادامه یابد.
آیا متادون راه چاره است ؟
تحقیقات در گلاسگو بریتانیا
دكتر راسلنیوكومب مطالعه و تحلیل خاصی را در مورد میزان
مرگ و میر در اثر استفاده از متادون در شهر لیورپول انگلستان به
انجام رساند . بر مبنای این تحقیق وی به این نتیجه رسید كه طرح
استفاده از متادون برای كاهش صدمات به معتادین ممكن است باعث
افزایش تعداد قربانیان شود تا پیشگیری و درمان اعتیاد .
وی یادآور میشود كه متادون ماده بیخطری نیست. تأثیر متادون
بر افراد مختلف متفاوت است. میزان مصرفی متادون یك شخص
میتواند برای شخص دیگر مسمومیت ایجاد كند. این به این معناست
كه شخص با استقامت بدنی بالا میتواند از متادون استفاده و به
زندگی عادی خود ادامه دهد و همان مقدار متادون میتواند برای
شخص دیگری با استقامت پائینتر مرگآور باشد .
این تحقیق باعث بروز بحث ، گفتگو ، انتقاد و تبادلنظر در میان
متخصصین در این زمینه شد. با اینكه عدهای با نظرات و یافتههای
دكتر نیوكومب موافق بودند ، عدهای نیز اعتبار تحقیقات وی را زیر
سؤال بردند چرا كه معتقد بودند از تعداد مرگ و میر ذكر شده در
تحقیقات كلاسگو تعداد كثیری از تركیب داروهای مختلف استفاده
میكردند و نمیتوان به صحت این تحقیق تكیه كرد .
چكیدهای از تحقیق و یافتههای دكتر نیوكومب :
در دهه 1970 در انگلستان (35 سال پیش) سمزدایی در انگلستان
معمول بوده ولی از دهه 80 با شیوع بیماری ایدز استفاده از سوزن
مشترك یكی از راههای انتقال این بیماری شناخته شده و درمان از
طریق متادون به طور قانونی آغاز شد .
هدف درمان از طریق متادون
ـ بهبود بخشیدن به وضع سلامتی معتادین با استفاده از مواد كم
خطر و خالص و اندازهگیری شده و تحت نظر متخصصین .
ـ پائین آوردن میزان دزدی و جنایت با در اختیار گذاردن متادون به
صورت مجانی. به این شكل كه آنان برای پرداخت هزینه مواد به
دزدی و جنایت دست نزنند .
ـ بهبود بخشیدن به وضعیت اجتماعی معتادین ، روابط خانوادگی ،
مالی ، كاری ، خانه و قوانین مسكن (مثلاً افرادی كه در یكی از
مراكز مخصوص با استفاده از متادون اقدام به ترك میكنند در
لیست اولویت واگزاری خانههای دولتی قرار میگیرند. به این شكل
از وضعیت كارتنخوابی نجات پیدا میكنند. وقتی آدرس و مسكن
داشته باشند میتوانند پول بیكاری بگیرند ـ جهت كاریابی به آنان
كمك میكنند و با داشتن آدرس مشخص پلیس به راحتی میتواند
آنان را زیر نظر داشته باشد.
ـ در واقع استفاده از متادون و حتی مرگ و میر ناشی از آن حداقل
بهایی است برای مهار كردن شیوع بیماری HIV یا ایدز .
در سال 1988 ، 971مورد مرگ در اثر مسمومیت با موادمخدر
كنترلی اعلام شد. تا سال 1992 این تعداد به 1001 رسید و سه
مورد مواد مشخص تجویزی یعنی متادون ، مرفین و هروئین
شناخته شد .
در طول 10 سال یعنی سال 82 تا 92
ـ مرگ در اثر متادون از 16 مورد در سال به 131 مورد رسید
ـ مرگ در اثر مرفین از 27 مورد در سال به 95 مورد رسید
ـ مرگ در اثر هروئین از 11 مورد در سال به 51 مورد رسید
منتقدین معتقدند با اینكه در گلاسگو تعدادی از افراد در اثر اُوردوز
با متادون جان خود را از دست میدهند ، در اثر نبود متادون این
احتمال وجود دارد كه تعداد بیشتری در اثر تركیب مواد متعدد
خیابانی جان خود را از دست دهند .
دكتر نیوكومب در برآورد تحقیقی خود به این نتیجه میرسد كه :
ـ اگر به طور كلی میزان مرگ و میر در اثر استفاده از هروئین را
با متادون مقایسه كنیم ـ میزان تلفات در اثر استفاده متادون در سال 1990
شش برابر ، در سال 1991 سه برابر و در سال 1992 چهار
برابر بیشتر از استفاده از هروئین بود. همچنین اگر میزان مرگ و
میر اتفاقی در رابطه با هروئین را با متادون مقایسه كنیم میزان
تلفات در اثر استفاده از متادون در سال 1990 چهار برابر ، سال 1991 سه برابر و در سال 1992 چهار برابر بوده است .
لازم به توضیح است با وجود اینكه ارقام ذكر شده در بالا نیاز به
تفسیر و توضیحات و حتی بررسی بیشتری دارد ، اما به طور
شفاف نشانگر این واقعیت است كه میزان تلفات و مرگ و میر در
بین مصرفكنندگان متادون به مراتب بیشتر از مصرفكنندگان
هروئین است .
دكتر نیوكومب در نتیجهگیری پایانی این تحقیق متذكر میشود كه
یكی از سؤالات مطرح در این تحقیق این است كه چرا
دستاندركاران امر ، توجه لازم را به عواقب استفاده از متادون
معطوف نمیدارند ؟
وی معتقد است كه دولت میبایست بیش از آنكه به مهار كردن
موادمخدر به طور كل تمركز كند در سیاستهای خود ، به چگونگی
كمك به معتادان و شناسایی چگونگی كاهش آسیب و ایجاد خطر
برای سلامتی آنان بپردازد. یكی از نمایشهای كلیدی در جهت
تشخیص این آسیبها پرداختن و تحت نظر گرفتن روند استفاده از
مواد جایگزین و عوارض آن و تعداد مرگ و میر در اثر استفاده از
مواد است .
از دید دكتر نیوكومب برای مقابله با مرگهای ناشی از مصرف
متادون ، شاید میبایست از رژیم و درمان با استفاده از موادمخدر
دیگری به جای متادون استفاده كرد. به طور مثال مورفین یا
دیامورفین. این نظریه مورد بررسی مدیركل مراقبتهای بالینی در
كینگر كالج لندن قرار گرفت. وی در یكی از بیانیههای مطبوعاتی
خود گفت :
« معتادین میزان صحیح متادون تجویز شده را استفاده نمیكنند و
شاید میبایست به آنان مواد دیگری مانند هروئین تزریقی تجویز
شود. ما میبایست به دنبال راهی برای توقف روند استفاده و
مصرف بیش از حد متادون و همزمان درمان ایمن معتادین باشیم. »
در پایان دكتر نیوكومب یادآوری میكند كه استفاده از متادون به
یادآورندة این مَثَل در بین پزشكان است كه میگویند : عمل جراحی
با موفقیت انجام شد ولی مریض درگذشت ! اگر افرادی كه از
هروئین به متادون روی میآورند در معرض خطر و ریسك
بیشتری قرار میگیرند ، با چه معیاری میتوان تصمیم گرفت كه چه
تعداد مرگ و میر قابل قبول است ؟
نظر به اینكه دیدگاه دكتر نیوكمب و مدیركل مراقبتهای بالینی در
كینگركالج لندن كه میگوید شاید بایستی به جای متادون برای
درمان اعتیاد به معتادان مواد مخدر دیگری مثل هرویین تجویز كرد
و این برنامه به صورت پروژه تحقیقاتی در حال اجرا می باشد ،
خوب است نظرمهندس خودمان آقای دژاكام كه در سخنرانی خودش
در كنگره سراسری اعتیاد در دانشگاه سیستان و بلوچستان در 8
سال پیش ارائه كرد را بنویسم.
مهندس دژاكام در پایان مقاله خود كه تحت عنوان صورت مسئله
اعتیاد مطرح گردید چنین میگوید :
خارج از بحثهای قانونی و حقوقی ، من به تجربه دانستم هیچ
دارویی مناسبتر، قویتر ، كم خطرتر ، ارزانتر و مفیدتر از خود
تریاك برای ترك اعتیاد یك معتاد وجود ندارد.
همچنین با صحبتی كه با ایشان داشتم با نظر آقای دكتر نیو كمب
كاملاً موافق هستند ولی می گویند ، هرویین به دلیل طول عمر و
ماندگاری كوتاهش مناسب نیست اما تریاك با 25 نوع آلكالویید قوی
و نیرومندش جایگزین بسیار مناسبی میباشد.
به هرحال استفاده از تریاك برای درمان اعتیاد كه شامل پروتكل
درمان به صورت كاهش تدریجی و پلهای در طول 11 ماه میباشد
به صورت جامع برای اولینبار در تاریخ 1997 توسط كنگره 60
در ایران مورد آزمایش قرار گرفت كه نتایج بسیار مطلوبی را
تاكنون به ارمغان آورده است كه غیرقابل تصور میباشد و بر همین
مبنا كنگره 60 معتقد است كه اعتیاد كاملاً قابل درمان میباشد و من
خودم در سفری كه در چندین مرحله به ایران داشتم از نزدیك با این
موضوع برخورد نمودم و با افراد متعددی از كنگره 60 كه با این
روش درمان شده بودند مصاحبه داشتهام و هماكنون نیز در حال
تحقیق در كنگره 60 میباشم .
لازم به توضیح است مشروح پروتكل درمان اعتیاد با موادمخدر در
كتاب عبور از منطقه 60 درجه زیر صفر به زبان فارسی در سال
1997 توسط مهندس حسین دژاكام كه خودشان هفدهسال
مصرفكننده موادمخدر بودهاند ، نوشته شده است و تاكنون 6
مرحله تجدید چاپ شده است .
منابع :
_ www.drugscope.org.uk
_ NHSDA housedrug policy.gov/drugfact
_ Release Publications,National Drugsd
legal,London
درباره وبلاگ
خدایا ...